Het verhaal van Khalil

Zijn drie oudere zussen en broer hebben wél een goede opleiding gehaald. Laatst zei zijn vader nog tegen Khalil (22): 'De droom die ik voor jou had is bijna vervlogen'. Zijn ouders waren gevlucht voor de oorlog in Afghanistan. In Nederland hoopten zij hun kinderen een betere toekomst te kunnen bieden. Maar Khalil zakte op 0,1 punt voor zijn vmbo-diploma, haakte af bij zijn eerste opleiding op het ROC en zakte op één vak voor zijn tweede mbo-opleiding. Hij had hij af en toe een uitzendbaantje, maar het werk was meestal gewoon écht niet leuk.

Gestopt met de opleiding

Die opmerking van zijn vader deed Khalil veel. Het voelde alsof hij jaren van zijn leven weggegooid had. Doordat hij zijn vmbo-diploma niet haalde, kon hij geen mbo-opleiding op niveau 4 doen maar moest hij instromen op niveau 2. Een BOL-opleiding Bedrijfsadministratie werd het maar dat was helemaal niet wat hij wilde. Hij verloor zijn motivatie en spijbelde vaak. Na een half jaar stopte hij met de opleiding

Een goede werkervaring

Het jaar daarna begon hij met de studie Detailhandel. Hij houdt van mode en kleding en verkoop sprak hem wel aan. Zijn stage deed hij bij V&D. Hij werkte op de herenafdeling bij Jack & Jones en verkocht kleding aan oudere, Nederlandse mannen. Dat ging hem goed af. Eén keer gaf hij zulk goed advies dat een man voor €200 aan kleding bij hem kocht. Hij zakte op de toets Nederlands, nét. Van het ROC hoorde hij alleen 'Je bent gezakt' zonder dat er oplossingen werden genoemd. Een jaar overdoen, dat zag hij niet zitten.

Geen opleiding en geen werk – en dan?

Een verkeerde studiekeuze kan een flinke impact hebben. Ondoordacht kiezen voor een opleiding leidt vaak tot spijt, switchen van opleiding, voortijdige schooluitval, werkloosheid en onderbenutting van capaciteiten. Dat kost Nederland jaarlijks miljarden euro’s, zo berekende de Nationale Denktank een aantal jaar geleden.

Tafeltennisleraar

Toen Khalil zakte voor de opleiding Detailhandel volgde er een moeilijke periode. Hij was tijdens het laatste jaar op het ROC gestopt met tafeltennis om zich op zijn studie te focussen dus die hobby had hij niet meer. Hij speelde op hoog niveau in de eerste divisie. Net onder de professionals in de eredivisie. Meerdere malen per week had hij training en op zaterdag competitie door het hele land. Hij gaf les aan alle leeftijdsgroepen, van kinderen tot aan 80-plussers, en hij onderhield contacten met de ouders die de voortgang van hun kind wilden evalueren. 'Dat was heel goed om te leren over sociale contacten'. Hij won wel 38 of 40 bekers.

Uitzendbaantjes

Nu zat hij thuis. En toen kwamen dus die uitzendbaantjes. Steeds voor hooguit twee, drie maanden. Khalil: 'Bijvoorbeeld in het callcenter. Altijd boze mensen aan de lijn die helemaal niet gebeld wilden worden. Op een gegeven moment ging ik gewoon zélf ophangen zodra ik weer een boos iemand had.' Zin om de volgende klant te bellen, kreeg hij er ook niet van. Uiteindelijk nam hij zelf ontslag.

Jongeren zonder diploma zijn vaker werkloos

Veel betere opties waren er niet voor Khalil. Zonder havo-, vwo- of mbo 2-diploma of hoger, zonder startkwalificatie dus, kom je moeilijk aan het werk. Jongeren zonder startkwalificatie zijn ruim twee keer zo vaak werkloos. In de Nederlandse economie neemt de vraag naar lageropgeleid personeel, dus zonder startkwalificatie, toe. Maar omdat robotisering een deel van de routinematige werkzaamheden van middelbaar opgeleiden overneemt, zijn er minder banen beschikbaar in het middensegment. Lageropgeleiden dreigen te worden verdrongen op de arbeidsmarkt omdat zij moeten concurreren met middelbaar opgeleiden. En eenmaal aan het werk wordt bij lageropgeleiden weinig geïnvesteerd in het verder versterken van de arbeidsmarktpositie door bijscholing of praktijkleren. Dus blijven de onzekere baantjes over voor jongens als Khalil.

Een beperkt sociaal netwerk

Hoe vind je een eerste échte baan? Werkgevers vervullen voornamelijk vacatures via hun eigen sociale netwerk. Dat betekent dat je als werkzoekende een professioneel netwerk nodig hebt dat bestaat uit hogeropgeleiden, werkenden en werkgevers. Alleen die geven toegang tot nieuwe netwerken. Alleen die weten waar de ‘onzichtbare’ vacatures zijn in hun vakgebied. Maar het sociale netwerk van jongeren zoals Khalil bestaat juist vaak uit jongens en meisjes zoals hij: lageropgeleid, werkloos of nog op school. Zonder er iets aan te kunnen doen, sta je dan al één-nul achter op de banenmarkt.

Hulp van anderen is essentieel

Door omstandigheden is hij een tijdje op zichzelf gaan wonen. Via de gemeente ontmoette hij Elif Durdabak die namens de sociale dienst van de gemeente Enschede jongeren zoals hem bemiddelde voor werk. 'Een hele lieve vrouw', volgens Khalil. Zij luisterde naar hem en bood een helpende hand. Ze bracht hem in contact met Europlanit, een uitzendbureau dat hem voorstelde aan Franco Delogu, leidinggevende bij de EMTÉ Vleescentrale, onderdeel van Sligro Food Group.

Negatieve beeldvorming overbruggen door kennismaking vóór sollicitatie

Dat Elif hem hielp was essentieel. Want voor veel jongeren werkt de eerste indruk tegen hen. Door hun naam, het ontbreken van een diploma, hun leeftijd of gewoon doordat ze al een poos werkloos thuiszitten, hebben werkgevers een minder positief beeld. Die vooroordelen ontstaan onbewust maar ze hebben wel effect; werkgevers vertonen risicomijdend gedrag en zullen werkzoekenden zoals Khalil, met een migrantenachtergrond en twee studies zonder diploma, sneller afwijzen. Terwijl hij niet per se een minder goede werknemer is. Juist door jongeren en werkgevers met elkaar kennis te laten maken, nog vóórdat de sollicitatieprocedure plaatsvindt, kunnen vooroordelen worden weggenomen, zo laat onderzoek in binnen- en buitenland zien. Dan vindt de selectie niet plaats op basis van beeldvorming over de groep, maar op basis van kennis van de persoon.

We hebben jouw flexibiliteit en inzet echt gewaardeerd. Wil je voor ons blijven werken?

Khalil is eind vorig jaar begonnen bij de vleescentrale. In de drukste tijd van het jaar, met alle gourmetschotels en andere vleesgerechten voor de feestdagen. Hij had nog nooit bij zo’n leuk bedrijf gewerkt: goede sfeer, gezellige collega’s, net één grote familie. Dus toen er werd gevraagd of er mensen konden overwerken, bleef hij steeds als langste. Dat zag de manager. En in januari kreeg hij een appje: 'We hebben jouw flexibiliteit en inzet echt gewaardeerd. Wil je voor ons blijven werken?'

Misschien zit er wel een vaste baan in

Nu werkt hij er op uitzendbasis voor 38 uur in de week. Delogu wil hem de komende tijd verder opleiden tot allround medewerker. Eén voor één leert Khalil alle machines bedienen: de worstmachine, de gehaktmachine, enzovoorts. Het werken daarmee moet heel nauwkeurig. Eén foutje en het hele productieproces gaat fout. Maar Khalil pikt het snel op. “Hij vindt het leuk, ziet er netjes uit en gaat zeer correct om met collega’s en leidinggevenden,” zegt Delogu.

Alle vaste medewerkers zijn ooit begonnen zoals jij.

Als hij goed zijn best blijft doen, zit er uiteindelijk misschien wel een vaste baan in. Delogu zei laatst tegen Khalil: 'Alle vaste medewerkers zijn ooit begonnen zoals jij.'Delogu komt uit een zelfde soort buurt als Khalil. Voor hem is het een uitdaging om jongens zoals Khalil van de straat te houden. 'Dat kan alleen als je ze begrijpt en ze op een bepaalde manier aanspreekt.'

21st-century skills

Samenwerken, communicatieve vaardigheden, zelfvertrouwen en probleemoplossend vermogen, ook wel werknemersvaardigheden of 21st-century-skills genoemd, worden steeds belangrijker gevonden door werkgevers. Maar niet alle jongeren bezitten die vaardigheden of leren die in het onderwijs. 'Daarom is het zo belangrijk om Khalil extra te begeleiden',  vertelt Delogu. 'Ik neem de tijd om hem uit te leggen wat hij moet doen en moet laten en daardoor krijgt hij steeds meer zelfvertrouwen. Het is cruciaal om dat te doen; in veel bedrijven gebeurt dat niet en daar zie je dat jongeren als Khalil gaan zwemmen en uiteindelijk uitvallen. Voor hen is het dan heel lastig om weer te solliciteren en ergens te beginnen.'

Ik neem de tijd om hem uit te leggen wat hij moet doen en moet laten en daardoor krijgt hij steeds meer zelfvertrouwen.

Sinds een maand woont Khalil op zichzelf en dat helpt om de verantwoordelijkheid te nemen over zijn eigen leven. Hij moet zelf boodschappen doen, zelf koken en zijn eigen zaakjes regelen. Dat gaat goed. Khalil merkt dat zijn prioriteiten nu daar liggen en niet meer bij uitgaan en chillen. Hij overweegt ook om weer met een opleiding te starten zodat hij toch zijn papieren haalt. Zodat zijn vaders droom toch uit kan komen. Nu is hij nog jong, dus het kan nog. Het recht op studiefinanciering loopt tot het 27e jaar.

Aanpak Jeugdwerkloosheid: Matchen op werk

Hoe krijg je jongeren zoals Khalil terug naar school of aan het werk? Als vraag en aanbod niet vanzelf bij elkaar komen als gevolg van een verkeerde studiekeuze, het ontbreken van een startkwalificatie, een beperkt netwerk, onvoldoende werknemersvaardigheden of vooroordelen, dan kunnen gemeenten en UWV helpen. Het bij elkaar brengen van deze jongeren en werkgevers noemen we Matchen op werk. Matchen op werk is een van de meest effectieve vormen van re-integratie, zo laat onderzoek zien. Team Aanpak Jeugdwerkloosheid wil jongeren sneller en duurzamer aan het werk helpen door samen met gemeenten, UWV en hun partners in te zetten op Matchen op werk en de uitvoering ervan te verbeteren. Matchen op werk bestaat uit drie onderdelen: werkgeversdienstverlening, werkzoekendendienstverlening en het matchen zelf.

Werkgeversdienstverlening, werkzoekendendienstverlening en het matchen zelf

Voor een succesvolle uitvoering van Matchen op werk is ten eerste een sterk netwerk nodig van werkgevers met passende vacatures. Dat vraagt om heldere communicatie vanuit het werkgeversservicepunt naar werkgevers, om goede samenwerking tussen UWV, gemeenten en hun partners en om passende ondersteuning van werkgevers bij hun personeelsvraagstuk en het onderhouden van contact. Daarnaast hebben jongeren ondersteuning op maat nodig afgestemd op hun kenmerken en omstandigheden. De ondersteuning moet ook activerend zijn; jongeren moeten erbij betrokken zijn, meedenken en meedoen. Het matchen zelf vraagt tot slot om een goede voorselectie en persoonlijke introductie van kandidaten bij werkgevers dan wel het faciliteren van kennismaking tussen jongeren en werkgevers.

Ambitie: 23.000 jongeren Matchen op werk

Gemeenten en UWV hebben vorig jaar samen de ambitie geformuleerd om in twee jaar 23.000 jongeren met een uitkering te matchen op werk. In het eerste uitvoeringsjaar hebben zij die ambitie ruimschoots gehaald. Voor het tweede jaar hebben gemeenten en UWV hun ambitie met 5.500 jongeren verhoogd. Om de uitvoering van Matchen op werk verder te verbeteren werkt Team Aanpak Jeugdwerkloosheid samen in een netwerk van meer dan 100 professionals door het hele land. We verbinden partijen en stimuleren het maken van afspraken. We ontwikkelen tools. We geven ruimte aan kansrijke ideeën en initiatieven van onderop en proberen nieuwe werkwijzen uit in pilots. We onderzoeken de uitvoeringspraktijk en brengen in beeld wat werkt en wat niet.

Overbruggen van negatieve beeldvorming

Naast Matchen op werk zet Team Aanpak Jeugdwerkloosheid ook in op een goede voorbereiding van jongeren op het werkende leven, vooral voor (migranten)jongeren uit achterstandsbuurten. Zij doen het steeds beter in het onderwijs, maar dat zien we onvoldoende terug op de arbeidsmarkt. ‘Hard werken loont niet’. Dat is de boodschap die deze jongeren meekrijgen. Het is de verkeerde boodschap. Juist deze generatie kan doorstromen en sociale scheidslijnen – de tweedeling in de maatschappij – doorbreken. Daarom proberen we in 12 steden samen met 20 vmbo-scholen, 15 mbo-scholen, 5 hogescholen en 3 universiteiten nieuwe werkwijzen uit om negatieve beeldvorming te overbruggen en om ruim 9000 scholieren beter voor te bereiden op de arbeidsmarkt en bij het vinden van een stage en een baan. Dit noemen we ook wel de City Deal Aanpak Jeugdwerkloosheid. We onderzoeken wat werkt en bij succes rollen we