Aanpak Jeugdwerkloosheid in de praktijk

De berichten in de media zijn hoopgevend. De economie trekt aan, het aantal vacatures neemt toe naar één miljoen in 2018 en de werkloosheid daalt. Ook jongeren profiteren hiervan. De jeugdwerkloosheid daalt gestaag en het aantal werkloze jongeren staat op het laagste punt in vijf jaar. Maar in je eentje de weg naar werk vinden is niet voor alle jongeren vanzelfsprekend. Zo maken een verkeerde studiekeuze, het ontbreken van een diploma, ineffectief zoek- en solliciteergedrag, matige werknemersvaardigheden en negatieve beeldvorming door naam, leeftijd of simpelweg het hebben van een uitkering het vinden van werk extra lastig. Zeker op een snel veranderende en concurrerende arbeidsmarkt. Deze jongeren zijn onnodig lang of vaak werkloos.

Neem Khalil (22). Hij zakte op 0,1 punt voor zijn vmbo-diploma en koos daarom voor een opleiding op mbo niveau 2. Hij vond die studie helemaal niet interessant en haakte af. Khalils tweede mbo-opleiding, detailhandel, lag meer in zijn straatje. Maar met de eindstreep in zicht zakte hij voor de toets Nederlands. Geen diploma dus. En nu? Hij had af en toe een uitzendbaantje, maar het werk was meestal gewoon écht niet leuk.

Lees het hele verhaal van Khalil

Van een verkeerde studiekeuze kan je lang last hebben

Nog te veel jongeren kiezen ondoordacht voor een studie. Opleidingen die populair zijn onder studenten, bieden niet altijd goede kansen op werk. Een ondoordachte studiekeuze leidt tot spijt, switchen van opleiding, voortijdige schooluitval, werkloosheid en onderbenutting van capaciteiten. Dat kost Nederland jaarlijks miljarden euro’s, zo berekende de Nationale Denktank een aantal jaar geleden.

Een jong brein heeft moeite met kiezen

Onderzoek laat zien dat een jong brein moeite heeft met kiezen. Opleidingen en beroepen: het zegt jongeren weinig. Dat geldt nog meer voor (migranten)jongeren die opgroeien in achterstandsbuurten waar veel mensen laagopgeleid en werkloos zijn.

Stages en bedrijfsbezoeken

Daarom organiseren scholen in onder andere Den Haag, Amsterdam en Leeuwarden korte stages en bedrijfsbezoeken. De scholieren maken kennis met het bedrijf en ervaren zelf wat het werk inhoudt. Kennismaking helpt om verkeerde beelden en vooroordelen weg te nemen, bij zowel jongeren als werkgevers.

Aadesh Balta

Aadesh ging met het Stanislas College op bliksemstage

Op bliksemstage

Zo is Aadesh (14) via het Stanislas College in Pijnacker met zijn klas op bliksemstage geweest bij een bedrijf dat buizen en bruggen produceert. Het leukste vond Aadesh de ICT-afdeling want daar vindt het denkwerk plaats. Juist de combinatie van een technisch onderwerp en een economische berekening sprak hem aan en dat past ook precies bij waar hij goed in is op school.

Geen diploma? Vaker werkloos

Studiekeuze is niet het enige probleem waar veel jongeren tegenaan lopen. Als gevolg van een verkeerde studiekeuze verloor Khalil zijn motivatie om te studeren en werken. En uiteindelijk heeft hij nu geen diploma op zak. Zonder havo-, vwo- of mbo 2-diploma of hoger, zonder startkwalificatie dus, kom je moeilijk aan het werk, laat staan aan een vaste baan. Jongeren zonder startkwalificatie zijn ruim twee keer zo vaak werkloos als jongeren met een startkwalificatie, en als ze aan het werk zijn, is het vaker flexwerk.

Selma

Selma (22) kan erover meepraten. Zij heeft haar opleiding nooit afgemaakt. Ze werkte wel, bijvoorbeeld in de detailhandel, maar dat waren nooit langdurige banen. Ze ging van het ene tijdelijke werk naar de andere tijdelijke baan. Toen tweeënhalf jaar geleden haar dochtertje werd geboren, was dat niet meer te doen. Selma belandde in de bijstand.

Lees het hele verhaal van Selma

Selma

In Leiden, waar Selma woont, bekostigde de gemeente deels een opleidingstraject tot verkeersregelaar.

184.000 jongeren niet op school en zonder diploma

CBS berekende dat er in Nederland 184.000 jongeren zijn die geen opleiding volgen en ook geen startkwalificatie hebben. Hun arbeidsmarktpositie is kwetsbaar. De vraag naar lageropgeleid personeel (zonder startkwalificatie) neemt toe, maar omdat er minder banen beschikbaar zijn voor middelbaar opgeleiden, dreigen lageropgeleiden te worden verdrongen op de arbeidsmarkt. Eenmaal aan het werk wordt bij lageropgeleiden weinig geïnvesteerd in het verder versterken van de arbeidsmarktpositie door bijscholing of praktijkleren.

Extra inzet op aanpak vroegtijdig schoolverlaten

Gemeenten zetten daarom extra in op het begeleiden van jongeren die zonder startkwalificatie het onderwijs verlaten. In regio Midden-Limburg worden deze jongeren meteen overgedragen aan het jongerenteam van de gemeente, zodat zij direct de juiste begeleiding krijgen om een (leer)werkplek te krijgen. In Drechtsteden worden vroegtijdig schoolverlaters waar nodig thuis opgezocht door zogenaamde ‘MatchMakers’ en zo gestimuleerd om toch terug naar school te gaan. Als dat geen optie is, zoeken de jongere en de gemeente samen naar werk. In Leiden, waar Selma woont, bekostigde de gemeente deels een opleidingstraject tot verkeersregelaar.

Soms is er geen tijd om stil te staan. Het is heel gevarieerd.

Daardoor heeft ze nu een baan. In weer en wind staat ze op de weg. In een knalgele jas heeft zij als taak het verkeer in goede banen te leiden, bijvoorbeeld bij wegwerkzaamheden of bij een ongeluk. Selma vindt het heerlijk: 'Soms is er geen tijd om stil te staan. Het is heel gevarieerd.'

Zonder netwerk en met een klassiek cv kom je er niet tussen

Zelfs als je een diploma op zak hebt, is het vinden van een eerste, vaste baan geen vanzelfsprekendheid. Aram (24) vertelt: 'Ik kende niet veel mensen op handige plekken. Ik moest het zelf doen. Contacten leggen, netwerken.' Maar waar begin je als je zelf geen netwerk hebt? “Het is voor mij niet zo gemakkelijk om een baan te vinden. Er solliciteren zoveel mensen en mensen kennen elkaar allemaal.'

Maar waar begin je als je zelf geen netwerk hebt?

Werkgevers vervullen voornamelijk vacatures via hun eigen sociale netwerk. Dat betekent dat je als werkzoekende een professioneel netwerk nodig hebt dat bestaat uit hogeropgeleiden, werkenden en werkgevers. Alleen die geven toegang tot nieuwe netwerken. Alleen die weten waar de ‘onzichtbare’ vacatures zijn in hun vakgebied. Maar het sociale netwerk van jongeren zoals Aram bestaat juist vaak uit jongens en meisjes zoals hij: scholieren.

Minder effectief netwerk bij migrantenjongeen

Migrantenjongeren die wonen in achterstandsbuurten hebben het extra lastig. Door de sociale omgeving waarin zij opgroeien, hebben zij een nog eenzijdiger en daarmee minder effectief netwerk. Zonder er iets aan te kunnen doen, staat een jongere dan al één-nul achter op de banenmarkt. Daar komt nog bij dat als jongeren reageren op vacatures ze niet goed weten hoe ze zichzelf moeten presenteren. In hun cv laten ze te weinig van zichzelf zien en op sociale media is hun presentatie vaak te uitbundig.

Aram krijgt de baan, dankzij Yakub van de gemeente

Aram had daarom veel aan jobhunter Yakup Aydemir van de gemeente Utrecht. Samen trainden ze op sollicitatievaardigheden, zochten ze naar vacatures en leerden ze werkgevers kennen. Via Yakups netwerk wist Aram van een vacature voor landmeter bij het Kadaster. Aram schreef een brief, werd uitgenodigd voor een assessment en kreeg de baan.

Met hem in contact komen was de beste zet van allemaal

Aram is er nog verbaasd over: 'Wat gebeurt hier? Ben ik aangenomen? Hoef ik niks meer te doen?' Nee, hij had de baan. Een echte fulltime baan. En dat dankzij Yakup: 'Met hem in contact komen was de beste zet van allemaal,' aldus Aram. Ook in regio’s als Haaglanden, Zuid-Holland Centraal en Zaanstreek worden jongeren geïntroduceerd in het netwerk van werkgevers. Werkgevers hoeven niet altijd een vacature of ander aanbod te hebben voor de jongeren. Voorafgaand krijgen de jongeren een training hoe zij zich kunnen presenteren en het meeste uit de introductie kunnen halen.

Werknemersvaardigheden worden steeds belangrijker, maar heb je niet zomaar onder de knie

Veel jongeren hebben niet geleerd hoe ze samen moeten werken, hoe ze op de werkvloer moeten communiceren en hoe ze problemen moeten oplossen. Deze werknemersvaardigheden, ook wel 21st-century-skills genoemd, vinden werkgevers steeds belangrijker. Sociale vaardigheden zoals zelfvertrouwen en motivatie zijn belangrijke voorspellers van iemands succes op de arbeidsmarkt. 21st-century-skills leer je niet zomaar. De werking van de cultuur op de werkvloer is subtiel. Er wordt ook wel gesproken  van ‘stille codes’ of ongeschreven conversatie-etiquette.

Extra aandacht voor Jesper en Kevin

Daarom geeft John Geven van Rockwool, een steenwolfabrikant in Roermond, extra aandacht aan Jesper (18) en Kevin (20). Zij zijn met ondersteuning van regio Midden-Limburg bij Rockwool aan de slag gegaan en hebben een eigen mentor op de werkvloer. Die zorgt ervoor dat Jesper en Kevin op een rustige plek kunnen werken, zodat ze kunnen wennen aan de manier van werken en tegelijkertijd leren hoe ze bijvoorbeeld een order kunnen ophalen of hoe ze moeten omgaan met collega’s.

Help hen om kansen waar te maken!

Geven vertelt dat hij vaak tegen zo’n mentor zegt: 'Deze jongens moet je zien als je zoon en je moet je over hen ontfermen. Zij hebben geen kansen gekregen in het verleden, maar nu krijgen ze een kans. Help hen om die waar te maken!'

Een ongunstige eerste indruk

Voor veel jongeren werkt de eerste indruk tegen ze. Door hun naam, het ontbreken van een diploma, hun leeftijd of gewoon doordat ze al een poos werkloos thuiszitten, hebben werkgevers vooraf een minder positief beeld. Ilhame (18) is bijvoorbeeld maanden op zoek geweest naar een stageplek voor haar opleiding juridisch-zakelijke dienstverlening.

Zitten alle bedrijven echt vol? Of is er meer aan de hand?

Na zo’n honderd brieven en telefoontjes had ze nog geen stage gevonden. 'Ik kreeg steeds te horen dat de organisatie geen plek had voor een stagiair of al voorzien was',  zegt Ilhame. 'Ben ik nou zo dom dat ik geen stage kan vinden? Zitten alle bedrijven echt vol? Of is er meer aan de hand?'

Het effect van onbewust vooroordelen

Vooroordelen ontstaan vaak onbewust en onbedoeld maar ze hebben wel effect. Werkgevers vertonen risicomijdend gedrag en zullen werkzoekenden die afwijken van de norm minder makkelijk aannemen. En dat terwijl die werkzoekenden niet per se minder goede werknemers zijn. Juist door jongeren en werkgevers met elkaar kennis te laten maken, nog vóórdat de sollicitatieprocedure plaatsvindt, kunnen vooroordelen worden weggenomen, zo laat onderzoek in binnen- en buitenland zien. Dan vindt de selectie niet op basis van beeldvorming over de groep plaats maar op basis van kennis van de persoon.

Gemeenten en UWV hebben met het organiseren van ontmoetingen dus een heel effectief instrument in handen om jongeren die last hebben van negatieve beeldvorming aan het werk te helpen. Dat kan op kleinschalig niveau door een jongere één op één voor te stellen aan een geschikte werkgever zoals de verschillende jobhunters in de regio’s doen.

Khalil

Een medewerker bij de gemeente stelde Khalil voor aan EMTÉ Vleescentrale van Sligro.

Khalil vindt een baan

Khalil is op deze manier aan een baan gekomen bij de EMTÉ Vleescentrale van Sligro. Maar ook door grootschaliger ontmoetingsevenementen te organiseren. Tijdens de WerkWeek van 13 t/m 17 februari vinden er door het hele land matching events plaats waar jongeren en werkgevers elkaar ontmoeten en met elkaar in gesprek gaan. Neem bijvoorbeeld het Drents Netwerkcafé op dinsdag 14 februari 2017 waar jongeren een netwerktraining krijgen en tijdens een pubquiz op een ontspannen manier contact kunnen leggen met werkgevers.  

Een fonkeling kan de doorslag geven

Er is dus een uitgestoken hand voor jongeren die zelf de weg naar werk niet kunnen vinden. Het bij elkaar brengen van deze jongeren en werkgevers noemen we Matchen op werk. Matchen op werk is een van de meest effectieve vormen van re-integratie, zo laat onderzoek zien. En dat zien we ook terug in de praktijk. Gemeenten en UWV hebben hun ambitie om in twee jaar 23.000 jongeren met een uitkering te matchen op werk na een eerste geslaagd uitvoeringsjaar opgehoogd met 5.500.

Team Aanpak Jeugdwerkloosheid

Om de uitvoering van Matchen op werk verder te verbeteren, werkt Team Aanpak Jeugdwerkloosheid samen met een netwerk van meer dan 100 professionals door het hele land. We verbinden partijen en stimuleren het maken van afspraken. We ontwikkelen tools. We geven ruimte aan kansrijke ideeën en initiatieven van onderop en proberen nieuwe werkwijzen uit in pilots. We onderzoeken de uitvoeringspraktijk en brengen in beeld wat werkt en wat niet.

Voorbereiding op het werkende leven

Naast Matchen op werk zet Team Aanpak Jeugdwerkloosheid ook in op een goede voorbereiding van jongeren op het werkende leven, vooral voor (migranten)jongeren uit achterstandsbuurten. Zij doen het steeds beter in het onderwijs, maar dat zien we onvoldoende terug op de arbeidsmarkt. ‘Hard werken loont niet.’ Dat is de boodschap die deze jongeren meekrijgen. Het is de verkeerde boodschap. Juist deze generatie kan doorstromen en sociale scheidslijnen – de tweedeling in de maatschappij – doorbreken. Daarom proberen we in 12 steden samen met 20 vmbo-scholen, 15 mbo-scholen, 5 hogescholen en 3 universiteiten nieuwe werkwijzen uit om negatieve beeldvorming te overbruggen en om ruim 9000 scholieren beter voor te bereiden op de arbeidsmarkt en het vinden van een stage en een baan. We onderzoeken wat werkt en bij succes rollen we de aanpak uit zodat ook (migranten)jongeren uit andere steden een betere kans maken op werk.

De ontmoeting is de kern van de Aanpak Jeugdwerkloosheid

Uiteindelijk is ontmoeting de kern van de aanpak. Want juist kennismaking tussen jongeren en werkgevers helpt om een ongunstige eerste indruk ongedaan te maken. Daar kan geen papieren sollicitatie tegenop. Dat blijkt wel uit Selma’s ervaring. Ruurt Perk, haar leidinggevende, vertelt dat hij Selma eigenlijk helemaal niet kon aannemen.

Motivatie!

Ze had geen startkwalificatie of relevante werkervaring noch eigen vervoer om op de werkplek te komen. Maar de motivatie die Selma liet zien tijdens de sollicitatieprocedure, volgens Perk een fonkeling in haar ogen, gaf de doorslag om haar toch een kans te geven. 'Het bedrijf heeft veel moeite in me gestoken', vertelt Selma. 'Daardoor heb ik weer motivatie gekregen. Het wordt steeds leuker.'