Pilot Werkexploratie in het vmbo

Nog teveel jongeren kiezen ondoordacht voor een studie. Opleidingen die populair zijn onder studenten, bieden niet altijd goede kansen op werk. Een ondoordachte studiekeuze leidt tot spijt, switchen van opleiding, voortijdige schooluitval, werkloosheid en onderbenutting van capaciteiten.

Een jong brein heeft moeite met kiezen, zo laat onderzoek zien. Opleidingen en beroepen: het zegt jongeren vaak weinig. Dat geldt vooral voor jongeren met een migrantenachtergrond uit achterstandsbuurten. Doordat zij opgroeien in een omgeving waar veel mensen laagopgeleid en werkloos zijn, hebben zij een eenzijdig en minder realistische beeld van beroepen.

Ruimte voor verbetering

Op een aantal scholen worden al praktijkervaringen in de vorm van stages georganiseerd, maar zijn de stages minder effectief omdat leerlingen van te voren bijvoorbeeld niet nadenken over wat voor stage ze willen. De stage wordt dan ervaren als saai en niet leerzaam. Als leerlingen vooraf, tijdens en na stages nadenken over wat ze kunnen en willen leren en wat ze wel en niet leuk vinden aan de stage en waarom, kan de stage hen iets leren. Door reflectie op de stage en op hun keuzes, kwaliteiten en motieven zijn ze beter in staat om vervolgstappen te maken die beter bij ze passen. De praktijkervaring levert zo een daadwerkelijke bijdrage aan de loopbaanoriëntatie.

Ruimte voor verbetering

Bij veel scholen in het voortgezet onderwijs staat loopbaanoriëntatie- en begeleiding (LOB) op de agenda. Wel is er ruimte voor verbetering.

Onderzoek laat zien hoe we jongeren beter kunnen ondersteunen bij het maken van een weloverwogen studiekeuze: door jongeren al in een vroeg stadium beroepen te laten ‘ervaren’ (werkexploratie) en door met jongeren in gesprek te gaan over hun ervaringen, hun talenten en hun voorkeuren (reflecteren).

In de pilot Werkexploratie ontwikkelen we samen met 11 vmbo-scholen in Almere, Amsterdam, Den Haag, Leeuwarden, Utrecht en Zaanstad effectieve elementen voor een goede werkexploratie en reflectie daarop.

Stages

In de pilot wordt ingezet op een brede oriëntatie bij meerdere werkgevers en kennismaking met rolmodellen. Zo kan ook interesse worden aangewakkerd voor opleidingen met goede arbeidsmarktperspectieven waar jongeren nog niet eerder aan hadden gedacht.

Werkexploratie kan bestaan uit bliksemstages, korte stages van ongeveer 2 weken, een lintstage of een interne stage. Bij bliksemstages gaan de leerlingen in groepjes een bedrijf bezoeken en beroepsbeoefenaars interviewen. Bij een lintstage loopt een leerling gedurende een langere periode 1 dag per week stage. Een van de scholen organiseert in het 1e jaar een interne stage, waarbij de leerling bijvoorbeeld kan meelopen met de conciërge of in de kantine.

Reflectie

Op een aantal scholen worden al stages georganiseerd, maar zijn deze minder effectief omdat leerlingen van te voren niet nadenken over wat voor stage ze willen. De stage wordt dan ervaren als saai en niet leerzaam. Als leerlingen vooraf en erna bespreken wat ze kunnen en willen leren van de stage, gaan ze bewuster om met de praktijkervaring die ze opdoen en zijn ze beter in staat om vervolgstappen te maken die bij ze passen.

Reflectie op de stage vindt plaats in gesprekken met docenten, ouders en met andere leerlingen. Ook zelfgemaakte video's, een fotocollage of rollenspel kunnen onderdeel vormen van een reflectiecyclus.

Uitvoering en expertise

De pilot Werkexploratie vindt plaats in het schooljaar 2016/2017. Twee procesbegeleiders, Annette Diender en Annet Hermans, ondersteunen de scholen bij de uitvoering. Marinka Kuipers, inhoudelijke expert, zorgt voor de wetenschappelijke onderbouwing en inrichting van de projecten. De stages worden georganiseerd door de scholen zelf, JINC, Champs on Stage en KEM Communicatie.

Evaluatie en vervolg

Evaluatie van het project vindt plaats in de vorm van een onderzoek door Marinka Kuipers. Een conceptrapport met de uitkomsten wordt medio oktober 2017 verwacht. Een Handreiking Werkexploratie wordt samengesteld en beschikbaar gesteld voor alle vmbo-scholen in Nederland. LOB is sinds het schooljaar 2016/2017 een verplicht onderdeel van het beroepsgerichte curriculum in het vmbo. Bij positieve resultaten willen we kijken hoe werkexploratie een prominentere plek kan krijgen als onderdeel van LOB in het vmbo. 

De scholen

De scholen die deelnemen aan de pilot Werkexploratie zijn:

Den Haag - Edith Stein, Zuid-West, Roemer, Stanislas, Piramide, Heldring

Amsterdam - Hervormd Lyceum West

Almere - Buitenhout College, Echnaton

Zaanstad - Zuiderzeecollege

Utrecht - OPDC, X11, Trajectum

Leeuwarden - Piter Jelles, Nordwin, Comenius